Medicus ad bracchium Quinti cultrum apponit et sanguis de bracchio fluit. Quintus horret et oculos non aperit. Syra eum mortuum esse putat quod spirare non audit, sed medicus dicit Quintum spirare et cor eius palpitare, ergo puerum vivum esse. Quintus oculos aperit et mater aquam dat. Nunc Quintus dicit ei non modo pedem etiam bracchium dolere. Medicus exit et Quintus aeger manet. Parentes eius medicum esse stultum putant sed non dicunt, sed Syra dicit quod putat.

arcessere: quaerere
adesse (= hic esse) ? abesse
ergo = itaque, igitur

1. Estne Quintus Marci filius?
2. Num Iulia Marci frater est?
3. Quot liberi patri et matri sunt?
4. Quod nomen est matri?
5. Quod nomen est patri?
6. Quot nomina viro Romano sunt?
7. Quis est puerorum avunculus?
8. Cur tristis Aemilia est?
9. Ubi est Publius Aemilius Paulus?
10. Quid est miles?

Quinto unus frater et una soror est. Nomen fratri Marcus, nomen sorori Iulia est. Iulius est nomen patri et Aemilia nomen mater est. Feminae Romanae unum nomen tantum est, sed viro Romano tria nomina sunt: praenomen, nomen et cognomen. Aemiliae est unus frater, cui Aemilius nomen est. Aemilius est miles Romanus qui in Germania militat.

quid est miles?
quomodo pugnant milites?
quam longa est hasta?
est longior gladius quam hasta?

Frater: Marcus Iulii Aemiliaeque filius est. Marcus Iuliae frater est.
Soror: Iulia Iulii Aemiliaeque filia est. Iulia Marci soror est.
Nomen: ut Lucius Iulius Balbus.
Praenomen: primum viri nomen, ut Lucius, Marcus, Quintus…
Cognomen: tertium viri nomen, ut Balbus.
Tristis ? laetus
Miles: vir qui armatus pugnat.
Fert = portat; ferre = portare; fertur, feruntur: vox passiva.
Scutum, gladius, pilum, hasta, sagitta, arcus: arma militis Romani. Figuras vide.
Pugnus: manus, sed non aperta.
Pedes: miles qui pedibus pugnat.
Eques: miles qui equo pugnat.
Ac = atque.
Barbarus: homo neque Romanus neque Graecus.
Incolere = habitare.
Pars = non totum.
Contra (praep. acc.) = in acc.
Parere ? imperare.
Hostis ? amicus.
Bellum: pugna cum armis.
Oppugnare = pugnare contra.
Dux: qui exercitum ducit.
Metuere = timere.
Militare = miles esse.
Castra: oppidum ubi milites habitant.
Pes: pars corporis et magnitudo eius.
Passus = V pedes
Fossa: circum castra est et circum castella quoque est.
Vallum: ut paries circum castra.
Latus, -a, -um ? altus. –a, -um.
Iacere: pila, sagittas, hastas… mittere.
Expugnare: in castra ascendere.
Equitatus: milites qui equo pugnant.
Impetum facere: in hostem ire.
Metus = timor

Marcus: Vbi est avunculus noster Publius Aemilius, pater?
Iulius: Avunculus vester in Germania est. Illic in exercitu Romano militat.
Quintus: Vbi est Germania, pater? Nonne inter flumina Rhenum et Sequanam inest.
Iulius: Flumen Rhenus Germaniam a Gallia dividit. Sequana in Gallia fluit procul a Rheno.
Marcus: Et cur exercitus Romanus in Germania pugnat? Hostesne Romanorum sunt Germani?
Iulius: Milites nostri imperium Romanum defendunt ubi hostes provincias Romanas oppugnant. Germani homines barbari sunt et bellum in Galliam, provinciam Romanam, gerunt. Milites nostri gladiis, pilis aliisque armis Galliam defendunt.
Marcus: Cum milites Roma exeunt, pater, ubi habitant? Vbi dormiunt?
Iulius: Milites castra faciunt, quae fossa et vallo defenduntur. Castra militibus oppidum est. Illic habitant et dormiunt.
Quintus: Sed barbari castra oppugnare possunt.
Iulius: Germani castra oppugnare audent nec expugnare possunt, quod milites nostri e vallo pila in barbaros iaciunt.
Marcus: Sed hostes pila sua in castra iacere possunt.
Iulius: Pila hostium, quae longiora et graviora sunt quam Romanorum, procul iaci non possunt. Milites et equites nostri qui per portas exeunt in hostes impetum faciunt. Hostes metuunt et in patriam suam fugiunt.
Marcus Quintusque: Milites Romani fortiores sunt quam Germani!

In quot partibus annus dividitur? Quae iis nomina sunt?
Quam longa homini sano vita est?
Qui menses a deis nomina habent?
Quid est mensis anni brevissimus?
Quae nomina sunt mensibus qui triginta et unum dies habent?
Quid est nox?
Quae sunt partes diei?
Quid est “meridies”?

Tempore antiquo decem tantum menses anno erant quorum primus Martius erat. Itaque menses September, October, November et December a numeris septem, octo, novem decemque nominantur. Nunc autem mensis Ianuarius primus et Februarius secundus mensis anni est. Duodecim menses igitur anno nunc sunt. Februarius est mensis brevissimus omnium, nam ceteri menses triginta aut triginta et unum dies habent.
Dies in duabus partibus dividitur: pars prima dicitur mane et pars postrema vesper. Nox est tempus a vespero ad mane. Dies duodecimas horas habet, quorum hora sexta meridies nominatur.

Cur sol stella clarissima est?
Cur luna non tam clara quam sol est?
Qui dies idus Martiae est?
Qui dies equinoctium est?
Qui dies anni longissimus est?
Quae sunt tempora anni?
Quos tempus anni frigidissimum est?
Qui menses anni calidissimi sunt?
Quid faciunt multi Romani eo tempore?

Die sol lucet sed nocte luna et stellae lucent. Diversa nomina lunae sunt:
nova, dimidia et plena. Dies primus mensis “kalendae” nominatur, dies quintus “nonae” et dies tertius decimus “idus”. Sed mensis Martio, Maio, Iulio et Octobri nonae dies est septimus et idus quintus decimus dies est. In secunda lectione etiam dicitur quae tempora anni sunt et eorum peculiares eventus.

Ubi est sol hora nona?
Cur Quinto longae sunt horae?
Cur ridet Aemilia?
Quid erat primus mensis anni antiquis temporibus?
Cur mensis sextus Augustus nominatur?

Nona hora est et Aemilia apud filium aegrum sedet. Sol etiam lucet et mater fenestram claudit. Filius eam interrogat de diebus, de horis, etiam de mensibus. Quintus mensem Iulium patris sui nomen habere dicit. Aemilia ridet.
–“Iulius” et “Augustus”, quibus antea nomina erant “Quintilis” et “Sextilis”, a Iulio Caesare et a Caesare Augusto nominantur –dicit mater.
Aemilia Quintum oculos claudere videt et eum dormire velle putat, sed filius, «non est, mater», inquit, «tempus dormire

• Uter puer in lecto suo bene dormit?
• Cur Quintus dormire non potest?
• Estne magnum puerorum cubiculum?
• Quomodo Marcus dormit?
• Quem salutat gallus canens?
• Quid Davus cubiculum intrans interrogat?
• Quid Davus Quinto dat?
• Quid fecit Quintus?

Marcus et Quintus quieti in lecto suo cubant. Eorum cubiculum parvum est. Marcus dormit, nam valet. Quintus dormire non potest quod ille aegrotat. Alter puer qui valet fenestra aperta dormit, alter qui aeger est fenestra clausa dormit. Cum gallus canit, Quintus vigilans eum audit et Davum vocat. Is Quinto aquam in poculo dat et puer eam bibit.

• Quomodo servus puerum excitat?
• Quid Marcus Davum iubet?
• Quid iubet Davus?
• Quomodo est aqua qua Marcus lavatur?
• Cur Quintus adhuc in lecto est?
• Quae sunt vestimenta Marci?

Davus magna voce clamans Marcum excitat. Puer e lecto surgit et servum aquam afferre iubet. Marcus manus faciemque lavat, sed non aures. Davus eum totum caput lavare iubet. Puer servum interrogat de fratre suo, qui adhuc in lecto recumbit. Davus Quintum esse aegrum dicit. Marcus vestimenta sua a servo poscit, tunicam et togam induit

• Quid est toga?
• Cur milites togam non gerunt?
• Quo Marcus adit?
• Quem cibum Romani mane edunt?
• Cur Quintus cum Marco non adest?
• Cur hodie Marcum necesse est solum ambulare?

Toga, quae bracchium sinistrum operit, vestimentum Romanum tantum est, nam neque Graeci neque barbari eam induunt, nec milites togam gerunt quod iis difficile eâ pugnare est.
Marcus togam induens calceos a servo poscit, deinde cum servo atrium intrat, parentes salutat et ab iis salutatur. Aemilia Quintum quaerens ad cubiculum filii adit eumque in lecto aegrotantem videt. Filius nihil êsse potest. Igitur pater panem et malum eius Marco dat. Hodie autem necesse est Marcum solum ambulare omnes res portans quod Medus e villa abest.

aduenire ? discedere.
calceus: pedis tegumentum.
canere: carmina recitare.
clausus ? apertus.
cubare = iacere ? surgere.
dexter ? sinister.
dolere: dolorem sentire ? ualere.
esse = comedere, manducare.
ferre: portare.
gallus: gallinae mas.
nudus: sine uestimentis ? indutus: cum uestimentis.
omnis ? nullus.
poculum: uas ex quo bibitur.
poscere: dari iubere, flagitare.
purus ? sordidus.
regula: instrumentum ad lineas rectas scribendas.
salue ? uale.
stilus: instrumentum ad scribendum in tabula.
tabula: instrumentum caeratum ubi cum stilo scribere possumus.
toga: uestimentum uirile super tunicam.
tunica: uestis interior uel corpori adhaerens uel loricum tegens.
uigilare ? dormire.
uterque: uteruis ex duobus.

Amici duo Hispani, Didacus et Adalbertus, qui vicini sunt, ad ludum mane ambulant. Iis saepe placet Linguam Latinam exercere.

DID: Salve, Didace.
AD: Salve, Adalberte.
DID:Quodomodo vales?
AD: Valeo
DID: Mihi vero tergum dolet quia totam noctem vigilo.
AD: Qua de causa?
DID: E meo cubiculo viros canentes et bibentes audio.
AD: Te miserum! Sed bene te non audio, (ventus enim valde sonat)… Nonne dicis ‘viros canere’?
DID: Sane, dico eos non solum canere sed etiam vinum et cervesiam bibere. Veni mecum, nam ii etiam nunc canunt.
AD: Eheu! Certum est. Sub arborem magnum eos video.
DID: Erras, amice, Latine ‘arbor’ feminini generis est, ut ‘pirus’.
AD: Ita est et fructus neutrius, ut ‘pirum’. Vocabulum Hispanum ‘Pera’ autem e Latino ‘pira’ (plurali numero) originem ducit et vocalis i, (brevis), in e mutatur, ut nobis magister continuo explanat.

Quomodo est magister Diodorus? Severus est magister quem discipuli metuunt.
quot discipuli ad ludum Diodori veniunt? quattuor, quibus nomina sunt…
suntne discipuli in ludo cum Sextus intrat? Minime, non, Sextus enim primus ad ludum advenit.
quid agit Titus antequam ad ludum intrat? Titus ianuam pulsat.
Quid Diodorus discipulis iubet? iis Diodurus aperire libros iubet.
Cur Titus librum non habet? Quia eum Marcus habet.

Marcus ad ludum ambulat tabulam, librum et ceteras res ferens. Magister ludi severus Diodorus est. Is enim discipulos improbos virgâ verberare solet. Primus advenit Sextus qui probus discipulus est. Ceteri discipuli absunt. Antequam intrat, Titus ianuam pulsat, tum magistrum salutat. Diodorus discipulis considere et libros aperire iubet. Titus vero librum non aperit quod librum eius Marcus habet.

Cum iam omnes discipuli in ludo cum magistro adsunt, Marcus sine Quinto advenit. Marcus ianuam non pulsat antequam intrat. Nec discipulos nec magitrum salutat.
Magister Marcum ad se venire iubet et tergum pueri virga verberat. Ceteri discipuli rident. Magister eos tacere iubet. Tum magister Marco interrogat: “Ubi est frater tuus?”
Marcus respondet: “Quintus dicit se aegrum esse”. “Si aeger est, puerum domi esse oportet”, magister respondet.
Magister pueros libros aperire iubet. Sed Titus librum suum Marcum habere nec sibi reddere velle dicit. At Marcus Titum malum suum habere dicit nec eum id sibi reddere velle. Titus malum Marci iam in ventre suo esse dicit et se id reddere non posse. Statim magister Marcum Tito librum reddere iubet. Tum lectio incipere potest.

quid faciunt pueri dum magister partem libri posteriorem recitat?
cum magister recitare desinit, quid exclamat? quod discipuli eum non audiunt.
ubi dormire licet?
quid facit magister iratus?
cur Diodorus discipulos verberat?
cur pueri sedere non possunt?
quomodo totam horam sunt? taciti stant.

Dum magister librum recitat, omnes pueri dormiunt. Magister iratus est quia discipuli dormiunt, “ 0 improbi discipuli!” inquit “quod recito non auditis!” Illi respondent: “Vigilamus et omnia verba tua audimus. Bonus es, magister!” Tunc Diodorus ”hic in ludo”, inquit “non licet dormire” et discipulos virga verberat. Dum magister sedens partem libri posteriorem recitat, pueri stantes et taciti audiunt, quod sedere non possunt.

desinere ? incipere.
discipulus: qui discit.
ianua = ostium: qua intramus aut eximus.
lectulus: paruus locus ubi dormitur.
loqui: uerba facere aut cum uerbis exprimere.
ludus = schola, quo ad discendum discipuli eunt.
magíster: qui docet.
prior ? posterior.
punire: malum reo dare.
sella = sedes ubi sedere possumus.
seuerus: qui grauiter, aspere aut austere uiuit.
superior ? inferior.
tacitus ? loquax, garrulus.
tergum: pars posterior humani corporis.
uerberare: aliquem cum baculo flagellare.
uerus: sincerus, qui rei intellectum adaequat.
uirga: fustis ad uerberandum.

Magister: Silentium, quaeso! Nomina vestra cito: “Antonius…”
Antonius: Ecce, magister.
Magister: “Charolus…”
Charolus: Adsum.
Magister: “Fabius…”
Antonius (manum attollit): Fabius abest, magister, quia aeger est. Bracchium aegrum habet, et multum ei dolet.
Magister: Sed, cur bracchium ei dolet?
Antonius: Quia... puer improbus est.

(Magister omnium discipulorum nomina citat)

Magister: Necesse est exercitia corrigere et postea scripturam legere. Charole, exercitium primum sextae paginae corrige.
Charolus (primum tacet et vultum occultat, deinde dicit): Exercitium primum non habeo.
Magister: Da mihi libellum tuum… Exercitum primum non habes, neque secundum neque tertium. Num praescripta domestica facis? Responde mihi. Si exercitia domestica non facis, facile est cadere in probatione… Perge, Antoni. Ad tabulam atram accede et tu, Charole, diligenter amicum tuum audi.
(Antonius figuras correctas annotat et bene respondet quaestiones quas magister facit)
Magister: Ecce puer probe. Recita compositionem tuam, quaeso, sed clare et lente lege.

(Antonius flexu vocis legit compositionem ubi casum amici sui Fabii narrat).

Magister: Itaque… de arbore cadit Fabius, quia pulchra mala quaerit… ¡et in horto meo!.